ผ่าตัดปุ่มกระดูกในปาก โดยทันตแพทย์เฉพาะทางด้านศัลยศาสตร์ช่องปาก

ปุ่มกระดูกในปาก หรือ oral torus เป็นกระดูกนูนเฉพาะที่ซึ่งมักโตช้าและไม่มีอาการ ปุ่มที่มีลักษณะตรงตาม torus โดยทั่วไปไม่ใช่เนื้องอกและมักไม่ต้องผ่าตัด หากไม่รบกวนการใช้งาน อย่างไรก็ตาม ไม่ควรวินิจฉัยก้อนในช่องปากว่าเป็น torus จากการคลำเอง โดยเฉพาะก้อนที่โตเร็ว ปวด ชา เลือดออก หรือมีแผลเรื้อรัง

การผ่าตัดอาจพิจารณาเมื่อปุ่มกระดูกขัดขวางการใส่ฟันปลอม เป็นแผลซ้ำ รบกวนการพูด เคี้ยว กลืน หรือทำความสะอาด รวมถึงเมื่อรบกวนแผนรักษาทางทันตกรรมอื่น ที่บางมดทันตกรรม ค่าผ่าตัดปุ่มกระดูกใต้ลิ้นอยู่ที่ 4,000-5,000 บาทต่อบริเวณ และค่าผ่าตัดปุ่มกระดูกเพดานปากอยู่ที่ 6,000-9,000 บาทต่อบริเวณ

ปุ่มกระดูกในปากคืออะไร

ปุ่มกระดูกในปากคือกระดูกที่นูนออกมาจากผิวกระดูกขากรรไกรและมีเยื่อบุช่องปากปกคลุม คำว่า torus ใช้กับปุ่มที่อยู่ในตำแหน่งและมีรูปแบบเฉพาะ ส่วนคำว่า exostosis ใช้กว้างกว่าสำหรับกระดูกนูนบริเวณอื่น

ลักษณะที่มักพบคือก้อนแข็งติดกับกระดูก ผิวเรียบ โตช้า และมักไม่มีอาการ เนื้อเยื่อที่ปกคลุมมักบาง จึงถลอกหรือเป็นแผลได้เมื่อถูกอาหารแข็ง แปรงสีฟัน หรือขอบฟันปลอมกดทับ

แม้ลักษณะทั่วไปของ torus จะเป็นกระดูกงอกที่ไม่ใช่เนื้องอก แต่ก้อนจากโรคอื่นอาจมีหน้าตาคล้ายกัน การตรวจโดยทันตแพทย์จึงสำคัญกว่าการวินิจฉัยจากรูปภาพหรือการใช้ลิ้นคลำ

ปุ่มกระดูกในปากมีกี่ชนิด

Torus palatinus หรือปุ่มกระดูกเพดานปาก

มักอยู่ตามแนวกึ่งกลางของเพดานแข็ง รูปร่างอาจกลม แบน เป็นสัน หรือแบ่งเป็นหลายปุ่ม ขนาดแตกต่างกันได้ ปัญหาที่พบบ่อยคือเยื่อบุถลอกจากอาหารแข็งหรือขัดขวางฐานฟันปลอมบน

Torus mandibularis หรือปุ่มกระดูกด้านลิ้นของขากรรไกรล่าง

มักอยู่ด้านในขากรรไกรล่างใกล้ฟันเขี้ยวหรือฟันกรามน้อย และพบทั้งสองข้างได้ ตำแหน่งนี้อาจรบกวนลิ้น การทำความสะอาด หรือการออกแบบฟันปลอมล่าง

Buccal exostosis หรือกระดูกนูนด้านแก้ม

เป็นกระดูกนูนที่ผิวด้านแก้มของขากรรไกร ไม่ใช่ torus สองชนิดหลัก แต่สามารถรบกวนฟันปลอม เป็นแผล หรือเกี่ยวข้องกับแผนศัลยกรรมอื่นได้ การรักษาใช้หลักประเมินคล้ายกัน คือไม่จำเป็นต้องตัดเมื่อไม่มีปัญหา

ปุ่มกระดูกเกิดจากอะไร

ปัจจุบันยังไม่สามารถระบุสาเหตุเดียวได้ หลักฐานเสนอว่าปุ่มกระดูกอาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น พันธุกรรม ลักษณะขากรรไกร แรงบดเคี้ยว อายุ และสิ่งแวดล้อม

การกัดฟันหรือแรงบดเคี้ยวมากถูกศึกษาในฐานะปัจจัยที่อาจมีความสัมพันธ์ แต่ยังไม่ควรเขียนว่าเป็นสาเหตุโดยตรง ผู้ที่คลำพบก้อนจึงไม่ควรซื้อเฝือกสบฟันหรือเริ่มรักษาการนอนกัดฟันด้วยตนเองโดยหวังให้ปุ่มกระดูกยุบ

ปุ่มกระดูกอันตรายไหม

torus ที่มีลักษณะทั่วไป ส่วนใหญ่ไม่มีอาการและไม่จำเป็นต้องรักษา ตัวปุ่มไม่หายไปเอง แต่สามารถคงขนาดเดิมหรือโตช้าได้ จุดสำคัญคือทันตแพทย์ต้องตรวจยืนยันว่าก้อนมีตำแหน่ง ความแข็ง ผิว และพฤติกรรมสอดคล้องกับ torus

ไม่ควรเหมารวมว่าก้อนแข็งทุกก้อนเป็นภาวะชนิดเดียวกัน เพราะการติดเชื้อ ความผิดปกติของกระดูก ต่อมน้ำลาย หรือรอยโรคอื่นอาจเกิดในช่องปากได้เช่นกัน

อาการแบบไหนควรพบทันตแพทย์

ควรนัดตรวจเมื่อพบข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• เพิ่งสังเกตเห็นก้อนและยังไม่เคยได้รับการวินิจฉัย
• ก้อนโตเร็ว โตข้างเดียว หรือรูปร่างเปลี่ยน
• มีอาการปวด ชา เลือดออก หรือกดเจ็บ
• มีแผลบนก้อนที่ไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 2 สัปดาห์
• เกิดแผลซ้ำจากอาหาร แปรงสีฟัน หรือฟันปลอม
• พูด เคี้ยว กลืน หรือทำความสะอาดได้ลำบาก
• ฟันปลอมกดเจ็บ หลวม หรือทำฐานฟันปลอมไม่ได้เพราะก้อนนูน
• มีไข้ หนอง กลิ่นผิดปกติ หรือบวมลาม

หากมีอาการกลืนหรือหายใจลำบาก บวมลามเร็ว หรือเลือดออกมาก ควรรับการดูแลฉุกเฉิน

ทันตแพทย์วินิจฉัยอย่างไร

การประเมินเริ่มจากถามว่าก้อนอยู่มานานเท่าไร โตเร็วหรือไม่ มีแผลหรืออาการชาไหม จากนั้นตรวจตำแหน่ง รูปร่าง ความแข็ง เยื่อบุที่ปกคลุม และฟันหรือฟันปลอมบริเวณใกล้เคียง

torus ที่มีลักษณะทั่วไปมักวินิจฉัยจากการตรวจได้ ภาพรังสีอาจใช้เมื่อจำเป็นต้องดูโครงสร้างกระดูก วางแผนผ่าตัด หรือแยกภาวะอื่น หากลักษณะไม่ปกติ ทันตแพทย์อาจส่งตรวจเพิ่มเติมหรือพิจารณาตรวจชิ้นเนื้อ การตรวจเหล่านี้ไม่ได้จำเป็นกับทุกคน

เมื่อไรควรผ่าตัดปุ่มกระดูก

การผ่าตัดพิจารณาจากผลกระทบต่อการใช้งานและแผนรักษา ไม่ใช่เพียงเพราะคลำพบก้อน ข้อบ่งชี้ที่อาจเหมาะกับการตัด ได้แก่

• ขัดขวางการทำหรือใส่ฟันปลอม
• เป็นแผลหรือระคายเคืองซ้ำ แม้ปรับพฤติกรรมและสิ่งกดทับแล้ว
• รบกวนการพูด เคี้ยว กลืน หรือพื้นที่ของลิ้น
• ทำความสะอาดยากจนมีเศษอาหารติดซ้ำ
• รบกวนแผนการรักษาอื่น เช่น การผ่าตัดหรือการบูรณะบางชนิด
• มีลักษณะผิดปกติจนต้องนำเนื้อเยื่อไปตรวจ

ถ้าไม่มีอาการ ต้องผ่าไหม

โดยทั่วไปไม่ต้องผ่า หากทันตแพทย์ยืนยันว่าเป็น torus ลักษณะปกติและไม่รบกวนการใช้งาน สามารถตรวจติดตามในการตรวจสุขภาพช่องปากตามปกติได้

การผ่าตัดโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทำให้เกิดแผลและความเสี่ยงโดยไม่จำเป็น หากเหตุผลหลักคือความกังวลเรื่องก้อน ควรตรวจเพื่อยืนยันการวินิจฉัยก่อนตัดสินใจ

ทางเลือกระหว่างติดตาม ปรับฟันปลอม และผ่าตัด

ทันตแพทย์อาจประสานทันตแพทย์ผู้วางแผนฟันปลอมก่อนผ่า เพื่อกำหนดว่าต้องลดกระดูกตำแหน่งใดและมากเพียงใด การวางแผนร่วมกันช่วยลดการตัดกระดูกเกินความจำเป็น

ข้อดีของการผ่าตัดเมื่อมีข้อบ่งชี้

• เพิ่มพื้นที่สำหรับออกแบบและใส่ฟันปลอม
• ลดการกระแทกและแผลซ้ำจากปุ่มที่นูนมาก
• ลดสิ่งกีดขวางต่อการพูด เคี้ยว ลิ้น หรือการทำความสะอาดในบางราย
• เปิดทางให้ดำเนินแผนรักษาทางทันตกรรมที่ปุ่มกระดูกขัดขวาง
• ส่งตรวจทางพยาธิวิทยาได้เมื่อมีข้อสงสัยจากการวินิจฉัย

ประโยชน์จริงขึ้นกับสาเหตุของอาการ หากแผลเกิดจากขอบฟันแหลมหรือฟันปลอมที่ไม่พอดี การแก้สิ่งกดทับอาจเป็นทางเลือกก่อนผ่า

ข้อจำกัดที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

• การผ่าตัดไม่จำเป็นสำหรับ torus ที่ไม่มีอาการส่วนใหญ่
• ต้องมีระยะพักฟื้นและปรับอาหารชั่วคราว
• แผลบริเวณเพดานปากหรือใต้ลิ้นอาจรบกวนการพูดและรับประทานในช่วงแรก
• ระยะเวลาผ่าและหายของแผลแตกต่างตามขนาด จำนวน และตำแหน่ง
• หากมีแผนทำฟันปลอม ต้องรอให้แผลและรูปร่างเนื้อเยื่อคงตัวตามที่ผู้รักษาและทันตแพทย์ผู้วางแผนฟันปลอมประเมิน
• ปุ่มกระดูกอาจเกิดขึ้นใหม่ได้ในบางราย แต่ยังไม่มีข้อมูลที่ใช้รับรองอัตราการกลับเป็นซ้ำสำหรับทุกคน

เตรียมตัวก่อนผ่าตัดปุ่มกระดูกอย่างไร

แจ้งข้อมูลสุขภาพและยา

แจ้งโรคประจำตัว การตั้งครรภ์ การแพ้ยา การสูบบุหรี่ และยาหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทั้งหมด โดยเฉพาะยาต้านเกล็ดเลือด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยารักษากระดูกพรุน และยากดภูมิคุ้มกัน

ห้ามหยุดยาเอง ทันตแพทย์จะประเมินความเสี่ยงเลือดออกและประสานแพทย์ผู้สั่งยาเมื่อจำเป็น

เตรียมช่องปากและแผนรักษา

• รักษาเหงือกอักเสบหรือการติดเชื้อที่เกี่ยวข้องตามแผน
• นำฟันปลอมเดิม แบบพิมพ์ หรือแผนจากทันตแพทย์ผู้วางแผนฟันปลอมมาด้วย หากผ่าเพื่อเตรียมใส่ฟัน
• รับประทานอาหารตามคำแนะนำของคลินิก หากใช้ยาชาเฉพาะที่โดยทั่วไปไม่ควรปล่อยให้หิว แต่ต้องทำตามคำสั่งเฉพาะรายหากมีแผนใช้การระงับความรู้สึกแบบอื่น
• เตรียมอาหารอ่อนและเวลาลดกิจกรรมหนักในช่วงแรก
• ขอรายการประเมินค่าใช้จ่ายว่ารวมค่าตรวจ ภาพรังสี ยา ตัดไหม และอุปกรณ์ปกป้องแผลหรือไม่

ขั้นตอนผ่าตัดปุ่มกระดูก

ขั้นตอนอาจแตกต่างตามขนาด รูปร่าง และตำแหน่ง โดยทั่วไปประกอบด้วย

1. ตรวจยืนยันตำแหน่ง ทบทวนแผน และอธิบายความเสี่ยงเฉพาะราย
2. ทำความสะอาดบริเวณรักษาและให้ยาชาเฉพาะที่
3. เปิดแผลและแยกเยื่อหุ้มกระดูกอย่างระมัดระวัง
4. ตัดหรือลดปุ่มกระดูกด้วยเครื่องมือที่เหมาะกับตำแหน่ง
5. แต่งผิวกระดูกให้ได้รูปร่างตามเป้าหมาย ล้างบริเวณผ่าตัด และตรวจเลือดออก
6. เย็บปิดแผล และอาจใช้อุปกรณ์ปกป้องแผลในบางราย
7. ให้คำแนะนำเรื่องยา การดูแลแผล และนัดติดตามหรือตัดไหม

เครื่องมือและวิธีนำกระดูกออกมีหลายแบบ ไม่มีเทคนิคเดียวที่เหมาะกับทุกก้อน ผู้รักษาจะเลือกตามความหนา รูปร่าง พื้นที่ทำงาน และโครงสร้างข้างเคียง

ผ่าตัดปุ่มกระดูกใช้เวลานานไหม

ไม่มีระยะเวลาเดียวสำหรับทุกคน เวลาขึ้นกับจำนวนและขนาดของปุ่ม ตำแหน่งเพดานปากหรือขากรรไกรล่าง การผ่าข้างเดียวหรือสองข้าง ความหนากระดูก รูปร่างของแผล และการใช้วัสดุปกป้องแผล

ทันตแพทย์จะประเมินระยะเวลาหัตถการหลังตรวจขนาด จำนวน และตำแหน่งของปุ่มกระดูก หากผ่าเพื่อทำฟันปลอม ต้องนับช่วงรอให้เนื้อเยื่อคงตัวแยกจากเวลาผ่าตัดด้วย

ผ่าตัดปุ่มกระดูกเจ็บไหม

ยาชาเฉพาะที่ช่วยควบคุมความเจ็บระหว่างทำ แต่ยังอาจรู้สึกแรงกดและการสั่น หลังยาชาหมดฤทธิ์อาจมีปวด บวม ตึง หรือช้ำได้ ระดับอาการแตกต่างตามขนาด ตำแหน่ง เทคนิค และการตอบสนองของแต่ละคน

โดยทั่วไป อาการปวดหลังศัลยกรรมช่องปากมักเด่นในช่วง 2-3 วันแรกแล้วค่อยลดลง หากปวดหรือบวมกลับมากขึ้นในช่วงวันที่ 4-6 หรือมีไข้ หนอง และกลิ่นผิดปกติ ควรติดต่อคลินิก

ระยะพักฟื้นหลังผ่าตัดปุ่มกระดูก

ข้อมูลนี้เป็นกรอบทั่วไป ไม่ใช่คำรับรองว่าแผลจะหายในวันใด รายงานผู้ป่วย PMC3644910 มีข้อมูลจากผู้ป่วยเพียงหนึ่งราย จึงไม่ควรนำช่วงรู้สึกปกติใน 3 วันหรือแผลหาย 4 สัปดาห์มาใช้เป็นผลที่คาดหวังสำหรับทุกคน

การดูแลหลังผ่าตัดปุ่มกระดูก

วันผ่าตัด

• กัดผ้าก๊อซหรือใช้อุปกรณ์กดแผลตามคำแนะนำของผู้รักษา
• ไม่บ้วน กลั้วปากแรง ใช้หลอด ดูดแผล หรือใช้นิ้วและลิ้นรบกวนบริเวณผ่า
• หลีกเลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มร้อนขณะยังชา
• เลือกอาหารอ่อน ไม่ร้อน และไม่มีชิ้นแข็งหรือคม
• ใช้ยาตามฉลากและคำสั่ง ไม่เพิ่มขนาดยาเอง

ตั้งแต่วันถัดไป

• แปรงฟันส่วนอื่นตามปกติ แต่หลีกเลี่ยงการกระแทกไหมและแผล
• บ้วนด้วยน้ำเกลืออุ่นเบา ๆ ได้เมื่อทันตแพทย์อนุญาต
• รับประทานอาหารอ่อนในช่วง 1-2 วันแรก แล้วค่อยเพิ่มความแข็งตามอาการ
• หลีกเลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ เผ็ดจัด และเมล็ดเล็กที่ติดแผล
• ลดการออกกำลังกายหนักในช่วงแรก
• งดสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์ เพราะสัมพันธ์กับแผลหายช้า
• ไม่ซื้อยาปฏิชีวนะรับประทานเอง ยานี้ไม่ได้จำเป็นสำหรับทุกกรณี

หากมีอุปกรณ์ปกป้องเพดานหรือแผล ให้ทำความสะอาดและใส่ตามเวลาที่ผู้รักษากำหนด ไม่ปรับแต่งอุปกรณ์เอง

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

ความเสี่ยงทั่วไป ได้แก่ ปวด บวม ช้ำ เลือดออก ติดเชื้อ แผลแยก แผลหายช้า และรอยแผลเป็นของเนื้อเยื่อ ส่วนความเสี่ยงเฉพาะตำแหน่งอาจแตกต่างกัน

ความเสี่ยงบริเวณเพดานปาก

• เยื่อบุบางฉีกหรือแผลเปิด
• เลือดออกหรือเกิดก้อนเลือดใต้เนื้อเยื่อ
• กระทบเส้นเลือดและเนื้อเยื่อเพดานปากตามตำแหน่ง
• รู้สึกตึง เจ็บ หรือพูดและรับประทานไม่สะดวกในช่วงแรก

ความเสี่ยงบริเวณขากรรไกรล่างด้านลิ้น

• แผลบวมบริเวณใต้ลิ้นหรือพื้นปาก
• กระทบเนื้อเยื่อ เส้นประสาท หรือท่อน้ำลายที่อยู่ใกล้ตำแหน่งผ่า
• ชาหรือความรู้สึกเปลี่ยนไปชั่วคราว และอาจนานกว่านั้นในบางกรณี
• ก้อนเลือดหรือเลือดออกในพื้นที่ที่มองเห็นยาก

ความเสี่ยงจริงต้องประเมินจากตำแหน่งและภาพรังสีของแต่ละคนก่อนขอความยินยอมรักษา

อาการแบบไหนต้องติดต่อคลินิกหลังผ่า

• เลือดออกต่อเนื่องแม้กดแผลตามคำแนะนำแล้ว
• ปวดหรือบวมรุนแรงขึ้นในช่วงวันที่ 4-6
• มีไข้ หนอง กลิ่นหรือรสผิดปกติจากแผล
• แผลแยก ไหมหลุด หรืออุปกรณ์ปกป้องแผลกดเจ็บมาก
• ชาลิ้น ริมฝีปาก หรือบริเวณใกล้แผลนานกว่าที่ผู้รักษาแจ้ง
• รับประทานน้ำไม่ได้ อาเจียนต่อเนื่อง หรืออ้าปากได้น้อยลงมาก

หากหายใจลำบาก กลืนลำบากมาก บวมลามเร็ว หรือเลือดออกมาก ให้รับการดูแลฉุกเฉิน

ราคาผ่าตัดปุ่มกระดูกที่บางมดทันตกรรม

ปัจจัยที่ทำให้ราคาแตกต่าง ได้แก่ จำนวนและขนาดปุ่ม ความหนาของกระดูก ตำแหน่งข้างเดียวหรือสองข้าง รูปร่างของแผล ความสัมพันธ์กับโครงสร้างข้างเคียง และความจำเป็นในการใช้อุปกรณ์ปกป้องแผล

ราคาข้างต้นเป็นราคาอ้างอิง ค่าใช้จ่ายจริงขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของแต่ละเคส ทันตแพทย์จะแจ้งรายละเอียดค่าใช้จ่ายทั้งหมดและรายการที่รวมอยู่ในราคา ให้ทราบหลังการตรวจและวางแผนการรักษา

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปุ่มกระดูกในปาก

บริการที่บางมดทันตกรรม

บางมดทันตกรรมมี 7 สาขาในกรุงเทพฯ เปิดทุกวันเวลา 10:00-20:00 น. การผ่าตัดปุ่มกระดูกต้องนัดประเมินและตรวจตารางของทันตแพทย์เฉพาะทางด้านศัลยศาสตร์ช่องปากกับสาขาก่อนเข้ารับบริการ

นัดประเมินและสอบถามข้อมูล

หากมีฟันปลอมเดิม ภาพรังสี หรือแผนจากทันตแพทย์ผู้วางแผนฟันปลอม สามารถเตรียมข้อมูลไว้สำหรับวันตรวจ การวินิจฉัย แนวทางรักษา และค่าใช้จ่ายสุดท้ายต้องยืนยันหลังทันตแพทย์ประเมิน

• LINE Official: @bangmoddental
• Facebook: facebook.com/bangmoddental
• เว็บไซต์: bangmoddental.com
• เปิดบริการ: ทุกวัน 10.00-20.00 น.
• ปรึกษาและประเมินเบื้องต้น ทุกสาขา โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

บางมดทันตกรรม ให้บริการทันตกรรมโดยทันตแพทย์เฉพาะทาง ด้วยประสบการณ์กว่า 15 ปี